Nghĩa của từ

Nghĩa của từ

Hướng dẫn

I – KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM VỮNG

1. Nghĩa của từ là gì?

Từ bao gồm hai phần: phần hình thức và phần nội dung. Phần hình thức được thể hiện ra thành chữ khi viết, thành tiếng khi đọc. Phần nội dưng được thể hiện ra thành nghĩa của từ.

Nghĩa của từ là nội dung mà từ biểu thị. Nội dung đó có thể là sự vật, tính chất, hoạt động, quan hệ. Khi ta nhìn một chữ, hoặc nghe một tiếng mà ta hiểu được chữ đó, tiếng đó biểu thị cái gì là ta đã hiểu được nghĩa của từ đó.

Ví dụ, khi ta nghe ai đọc từ tập quán mà trong đầu ta hiểu được rằng từ đó biểu thị “thói quen của một cộng đồng được hình thành từ lâu trong đời sống, được mọi người làm theo” là ta đã hiểu nghĩa của từ này.

2. Cách giải thích nghĩa của từ

Có thể giải thích nghĩa cúa từ theo nhiều cách khác nhau. Trong SGK đã đưa ra hai cách giải thích nghĩa thường gặp nhất:

– Cách thứ nhất là giải thích bằng việc trình bày khái niệm mà từ biểu thị. Để có thể giải thích nghĩa theo cách này, các em cần phải chịu khó xem từ điển và học cách giải thích của từ điển rồi tự rút cho mình cách giải thích sao cho ngắn gọn và dễ hiểu.

– Cách thứ hai là giải thích bằng việc đưa ra những từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa với từ cần giải thích. Muốn giải thích được bằng cách này, các em cần phải không ngừng làm giàu vốn từ đồng nghĩa và trái nghĩa của mình.

II – HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP

1. Có thể coi mỗi chú thích có trong SGK là một lời giải thích nghĩa. Để nhận ra chú thích giải nghĩa theo cách nào, các em có thế xem lời giải thích đó có sử’ dụng từ đồng nghĩa, trái nghĩa không. Nếu không có thì đó là giải thích theo cách trình bày khái niệm mà từ biểu thị (cách 1). Nếu có thì đó là giải thích theo cách dùng từ đổng nghĩa, trái nghĩa (cách 2).

Cũng cần chú ý thêm rằng, có những lời giải thích sử dụng đan xen, phối hợp cả hai loại: vừa giải thích theo cách trình bày khái niệm mà từ biểu thị, vừa giải thích theo cách dùng từ đồng nghĩa, trái nghĩa.

Dưới đây là một số chú thích đã có trong SGK:

Cầu hôn: xin được lấy làm vợ (cách 1).

Phán: truyền bảo (cách 2).

Sính lễ: lễ vật nhà trai đem đến nhà gái để xin cưới (cách 1).

– Tâu: thưa trình (cách 2).

Nao núng: lung lay, không vững lòng tin ở mình nữa (phối hợp cả cách 2 và cách 1).

2. Ta có nhận xét: Các từ ghép trên cùng có chung yếu tố học. Vì thế, sự khác nhau chủ yếu được tạo ra bởi các yếu tố đứng sau. Để điền đúng, các em hãy tìm hiểu sự khác biệt của các yếu tố:

hỏi: nói ra điều mình muốn người khác trả lời cho rõ ;

tập: luyện tập, rèn luyện ;

hành: thực hành.

Dựa vào nghĩa của các yếu tố đứng sau như vừa chỉ ra ở trên, các em có thể điền như sau:

học tập: học và luyện tập để có hiểu biết, có kĩ năng.

học lỏm: nghe hoặc thấy người ta làm rồi làm theo, chứ không được ai trực tiếp dạy bảo.

học hỏi: tìm tòi, hỏi han để học tập.

học hành: học văn hoá có thầy, có chương trình, có hướng dẫn (nói một cách khái quát).

3. Cách giải bài tập này tương tự hài tập 2. Các em có thể tham khảo nghĩa của từng yếu tố như sau:

trung: ở vào khoảng giữa ;

gian: phần giới hạn ;

niên: năm ;

hình: ngang nhau.

Dựa vào nghĩa của từng yếu tố này, các em có thể điền như sau:

trung hình: ở vào khoảng giữa trong bậc thang đánh giá, không khá cũng không kém, không cao cũng không thấp.

trung gian: ở vị trí chuyển tiếp hoặc nối liền giữa hai bộ phận, hai giai đoạn, hai sự vật,…

trung niên /đã quá tuổi thanh niên nhưng chưa già.

4. Các em có thể tham khảo những, cách giải thích sau:

giếng: hố đào thẳng đứng, sâu vào lòng đất, thường để lấy nước (cách 1);

rung rinh: rung động, đung đưa (cách 2);

hèn nhát: thiếu can đảm đến mức đáng khinh (cách 1) ; run sợ đớn hèn (cách 2).

5. Từ mất có nhiều nghĩa:

– nghĩa 1: không còn thuộc về mình nữa. Ví dụ ; mất của, mất cái ví;

– nghĩa 2: không có, không thấy. Ví dụ: mất tín hiệu, mất liên lạc ;

– nghĩa 3: không có ở mình nữa. Ví dụ: mất tự nhiên, mất lòng tin.

Nhân vật Nụ vì sợ cô chủ mắng nên đã lợi dụng việc cô chủ hiểu từ mất theo nghĩa thứ hai (không nhìn thấy) để bào chữa việc đánh rơi mất cái ống vôi của cô chủ xuống lòng sông (hiểu theo nghĩa thứ nhất: không còn thuộc về mình nữa, không thể sử dụng được nữa vì nó đã ở dưới lòng sông, không thể lấy lại được).

Mai Thu

Đánh giá bài viết
DMCA.com Protection Status