Phân tích bài Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm – văn lớp 11

Đề bài: Phân tích bài “Chiếu cầu hiền” của Ngô Thì Nhậm.

Bài làm

Ngô Thì Nhậm là người học giỏi, kiến thức sâu rộng, văn võ toàn tài, có mưu lược chính trị, có tài bang giao, đã phò giúp Nguyễn Huệ trong việc đánh tan 20 vạn quân Thanh xâm lược và xây dựng triều đại Quang Trung. Ông được xem như một nhân vật chính trị xuất chúng, một tác gia văn học và triết học tôn giáo lỗi lạc dưới triều đại Tây Sơn, để lại một số lượng trước tác khá lớn gồm nhều thể loại. Đặc biệt bài “Chiếu cầu hiền” là một trong những áng chính luận chặt chẽ, sắc bén của ông mang nặng lòng yêu nước, thương dân.

Bài chiếu mở đầu bằng việc nêu vai trò của người hiền tài và khẳng định vị trí của người hiền trong xã hội “ người hiền ở trên đời cũng như sao sáng trên trời.” Để khẳng định vai trò quan trong của người hiền tài, là nguyên khí quốc gia, là nòng cốt để giúp xây dựng một đất nước phát triển, bởi họ là những sứ giả cho thiên tử. Đến ngay ý trời cũng muốn là sinh ra người hiền không phải để che giấu mà là để giúp nước, giúp dân. Như vậy hai ý quan trọng nhất của bài Chiếu cầu hiền đã được tác giả đặt ra một cách ngắn gọn, rõ ràng trong phần mở bài.

Xem thêm:  Bánh trôi nước – một bài thơ đa nghĩa – Bình giảng văn 7

Sang đến đoạn hai, tác giả bày tỏ thái độ mong mỏi có người hiền tài ra giúp triều đại mới. Tác giả không kể trực tiếp cách ứng xử của các nhà nho sĩ đương thời mà dùng những hình ảnh ẩn dụ quen thuộc: người hiền ở ẩn, cố giữ thiết tháo như da bò bền, người đánh mõ giữ cửa, người ra bể vào sông, người chết đuối trên cạn. Cách nói như vậy, vừa dễ cảm nhận, lại vừa thấm thía, nên dễ thuyết phục người nghe. Không những thế đây còn là một cách nói có tình của một ông vua đối với bề tôi của mình, đồng thời cũng là cách nói khiêm tốn của một vị hoàng đế để thu phục nhân tâm. Ngô Thì Nhậm đã thay lời Nguyễn Huệ viết những câu thật chí tình và xúc động trong bài chiếu.

Qua đó gián tiếp bày tỏ tấm lòng của một vị vua biết trọng người tài, lo nước thương dân vì sự trường tồn nghìn thu của dân tộc. Và lòng mong mỏi càng được thể hiện rõ hơn ở đoạn sau. Khi nêu ra tình hình đất nước “ dân khổ chưa hồi sức…trẫm chăm chắm run sợ, mỗi ngày nuôi việc lo toan.” Càng bộc rõ lòng chân thành tha thiết của nhà vua, đồng thời khơi dậy lòng yêu nước của các bậc hiền tài.

Chính từ lòng mong mỏi ấy, con đương cầu hiền hết sức rộng mở. Diện cầu hiền thật rộng mà biện pháp cụ thể, dễ làm, không hề có điều gì trở ngại trong việc giúp nước, giúp dân xây dựng triều đại mới: “ quan liêu lớn nhỏ và dân chúng trăm họ, ai có tài năng học thuật, mưu hay giúp ích cho đời, đều cho phép được dâng thư bày tỏ công việc.” Và những người hiền trong sự nghiệp xây dựng triều đại mới sẽ được biết đến và có một tiền đồ tốt đẹp: “Còn nay trời đất thanh bình, chính lúc người hiền gặp gỡ gió mây.” Bài chiếu kết thúc bằng một lời kêu gọi, động viên người hiền hãy đem tài đức ra giúp đất nước.

Xem thêm:  Thế nào là một con người có văn hóa?

“ Những ai tài đức nên đều gắng lên, để được rỡ ràng chốn vương đình, một lòng cung kính cùng hưởng phúc tôn vinh.”

Tóm lại chiếu cầu hiền không chỉ nói lên chủ trương cầu hiền đúng đắn của vua Quang Trung mà còn cho ta thấy được tầm nhìn xa, trông rộng và tấm lòng vì dân, vì nước của nhà vua để xây dựng triều đại lúc bầy giờ. Đồng thời sáng lên khả năng lập luận vừa chặt chẽ, sâu sắc, vừa thấm đượm tình cảm của Ngô Thì Nhậm.

Leave a Reply

avatar
  Nhận thông báo qua email  
Nhận thông báo cho
DMCA.com Protection Status