Phân tích đoạn đầu bài thơ Bên kia sông Đuống

Đề bài: Phân tích đoạn đầu bài thơ Bên kia sông Đuống

Bài làm

Ai sinh ra trên đời đều có một nơi thân thương để nhớ về, đó chính là quê hương. Quê hương đã đi vào văn học với dáng dấp của mái đình rêu phong, của dòng sông xanh biếc, cánh đồng trĩu nặng lúa thơm… Đến với bài thơ “Bên kia sông Đuống”, Hoàng Cầm sẽ đưa bạn đọc đến với một dòng sông quê hương ông- nơi chứa đựng kỷ niệm và hồi ức xa xôi về một thời xưa ấy. Đoạn đầu bài thơ là khúc nhạc dạo đầu đầy ấn tượng.

“Em ơi buồn làm chi

Anh đưa em về sông Đuống

Ngày xưa cát trắng phẳng lì

Sông Đuống trôi đi

Một dòng lấp lánh

Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kỳ

Xanh xanh bãi mía bờ dâu

Đứng bên này sông sao nhớ tiếc

Sao xót xa như rụng bàn tay”.

Đoạn đầu bài thơ là bức tranh toàn cảnh về dòng sông Đuống thơ mộng. Hoàng Cầm đã viết bài thơ trong lúc xa quê hương, vì thế mọi thứ là những mảnh ký ức được lắp ghép lại bằng những câu thơ đậm tình tác giả.

“Em ơi buồn làm chi

Anh đưa em về sông Đuống”.

Mở đầu bài thơ là lời an ủi nhẹ nhàng của nhà thơ với một người “em”. “Em” phải chăng là người thương của Hoàng Cầm?

Nhà thơ lúc bấy giờ đang than gia kháng chiến ở chiến khu Việt Bắc, ông nghe tin quê hương mình bị giặc bắn phá quyết liệt trong khi bản thân Hoàng Cầm không thể làm điều gì cả. Nhà thơ đã viết bài thơ này với sự lo lắng, nhớ thương, đau xót trước thực tại quê hương. Thế nhưng dù buồn đến thế nào, thì câu thơ cũng thật nhẹ nhàng, vỗ về như đang xoa dịu nỗi đau hiện có. Hoàng Cầm an ủi rằng “buồn làm chi”; vâng, dù thế nào cũng thôi đừng buồn đau thêm nữa, sẽ có lúc anh đưa em trở về thăm dòng sông Đuống quê anh. Điều này có nghĩa rằng dù hiện tại có đau đớn, dù quê hương có đang bị tàn phá bởi quân thù thì rồi mọi thứ sẽ trôi qua, và ngày trở về sẽ đến. Nhà thơ an ủi “em” hoặc cũng có thể đang tự trấn an chính nỗi đau đang cào cấu trong lòng mình. Không phải là đưa về quê hương, không phải đưa tới cánh đồng quê, cũng không phải đưa “em” về thăm nhà anh; mà Hoàng Cầm dùng cách nói “đưa em về sông Đuống”. Vẫn cứ là về với quê nhà, về thăm xóm làng quê anh, nhưng có lẽ dòng sông là biểu tượng đậm sâu nhất trong lòng Hoàng Cầm, nên khi nói về quê nhà thì điều đầu tiên hiện lên chính là hình ảnh của dòng sông Đuống.

Hoàng Cầm nói về dòng sông quê hương bằng những ngôn từ bình dị nhưng chứa chan tình cảm:

Xem thêm:  NLXH : Ước mong mà không đi kèm theo hành động thì dù hi vọng có cánh cũng không bao giờ bay tới mục đíc

“Ngày xưa cát trắng phẳng lì”.

Dòng sông Đuống hiện lên thơ mộng với đôi bờ cát trắng mịn, cát trải dài mịn màng như tấm lụa uốn quanh theo hướng dòng sông. “Ngày xưa”, vâng, điều đó có thể hiểu là miền cát trắng mịn đó, yên bình đó chính là đôi bờ sông xưa, khi nhà thơ còn sống tại quê hương. Từ “phẳng lì” là sự chau chuốt đến tỉ mỉ về ngôn từ và ý nghĩa. Nó gợi sự cân bằng, đều và độ mịn gần như tuyệt mỹ. Từng hạt cát giống như được ai đó xếp khít nhau thành những mảng khối trọn vẹn, không dấu lỗi. Là cát trắng ngày xưa mịn đẹp đến thế hay có lẽ là cuộc sống ngày xưa ở nơi đó yên bình và tốt đẹp? Từ hình ảnh bờ cát trắng, Hoàng Cầm giúp người đọc liên tưởng đến một cuộc sống cũng “phẳng lì” êm đềm của người dân quê ông, khi chưa có chiến tranh, súng đạn. Sông Đuống được vẽ lại bằng một hồn thơ đầy tự hào chất chứa:

“Sông Đuống trôi đi

Một dòng lấp lánh.”

Dòng sông cứ trôi đi như dòng chảy của thời gian và tạo hóa. Những con nước nối tiếp nhau mang phù sa bồi đắp bên bờ, vẽ lên những khung cảnh tuyệt vời của thiên nhiên. Nói về dòng sông, có không ít những nhà thơ, nhà văn hao tốn trí mực để tựa bút viết bài, và mỗi dòng sông lại mang dáng dấp khác nhau. Với Huy Cận, chúng ta bắt gặp một dòng sông lăn tăn sóng nhẹ, đượm một nỗi buồn man mác: “Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp

Con thuyền xuôi mái nước song song”.

Hay tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường thì cứ day dứt đi tìm người con gái huyền bí mang tên sông Hương xinh đẹp, Nguyễn Tuân lại đưa lối sang dòng sông Đà hũng vĩ cuộn dòng…vv… Nhưng dù nhìn ở bất cứ khía cạnh nào, thì những con sông Việt Nam đều hiện lên với những nét đẹp khó cưỡng lòng.

Những nét đẹp khó cưỡng lòng

Quay lại với dòng sông Đuống thân thương, Hoàng Cầm cho chúng ta thấy vẻ đẹp lung linh của dòng sông quê hương với những “lấp lánh” diệu kỳ. Ánh nắng vàng chiếu rọi xuống làn nước, phản lại với mặt nước và nhờ có sự chuyển động của những con sóng nhẹ, mặt sông trở lên lấp lánh tươi đẹp. Nhà thơ miêu tả dòng sông quê hương trong từng chi tiết nhỏ, chứng tỏ sự yêu mến đặc biệt mà trái tim thi nhân đã dành cho nơi đây. Khi đất nước bị thực dân Pháp xâm lược, rồi đế quốc Mỹ tàn phá, bao đớn đau dội lên làng mạc, con người. Cũng như bao làng quê khác, chiến tranh làm tan tác cửa nhà, phá hủy những tốt tươi yên bình trước đó. Quê hương của nhà thơ cũng vậy, giặc kéo tới hung tàn đày đọa nhân dân, phá hoại sự ” phẳng lì” của mọi thứ. Dòng sông Đuống trở thành chứng nhân của cuộc chiến tranh, chứng kiến mọi thứ đã và đang xảy ra ở nơi đây. Dù là kháng chiến khốc liệt với lửa đạn chiến tranh, dù là tội ác đang chất cap bởi lũ giặc điên cuồng, và dù trải qua bao nhiêu năm khói lửa thì dòng sông Đuống vẫn vươn mình kiêu hãnh giữa đất trời.

Xem thêm:  Phê phán cái ác cái xấu là mối quan tâm hàng đầu của nhà văn chân chính. Hãy làm sáng tỏ ý kiến trên qua việc tìm hiểu nhân vật A Sử trong Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài) và lão đàn ông làng chài trong Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu)

Nhà thơ đã rất tự hào về dòng sông quê hương khi ông nói rằng sông Đuống “nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kỳ”. Từ láy “nghiêng nghiêng” gợi một tư thế hết sức đặc biệt, dòng sông nằm nghiêng bên bờ lịch sử, dõi theo con người trong cuộc kháng chiến chống lại kẻ thù. Sông Đuống như một người anh hùng với ý chí bất diệt, không thể bị phá hủy dù lũ giặc bạo tàn đến đâu. Dòng sông là hơi thở của xóm làng, cùng xóm làng chiến đấu không mệt mỏi vì một ngày mai chiến thắng. Đoạn thơ như cuốn phim cuộc đời Hoàng Cầm, từng chút từng chút một quay tái hiện lại mọi thứ thật sắc nét và rõ ràng. Dường như chính chúng ta đang được sống giữa mảnh đất quê hương nhà thơ, tận mắt nhìn thấy dòng sông Đuống hiên ngang kiêu hãnh.

“Xanh xanh bãi mía bờ dâu”

Khung cảnh được mở rộng ra, không gian không còn chỉ là ở dòng nước thân thuộc mà mọi thứ đang dần dần hiện ra trước mắt. Đó là một trời xanh ngút ngàn của bãi mía bãi dâu nối tiếp nhau phía đôi bờ sông Đuống. Màu xanh trở thành gam màu chủ đạo, xuyên suốt toàn bộ ý thơ. Bên bờ sông Đuống là nối tiếp những bãi dâu xanh, những ruộng mía tươi tốt trải dài xa tít. Giữa những cánh đồng mía bạt ngạt, những bãi dâu xanh là một dòng sông lấp lánh. Xa xa là làng xóm trù phú với những con người quê mùa chất phác. Thật sự nơi quê hương nhà thơ là một nơi đáng để yêu mến và tự hào.

Cũng viết về dòng sông hiền hòa của làng quê, cũng là màu xanh của những bãi bồi bên sông nhưng màu xanh trong dòng sông Đuống của Hoàng Cầm lại không quá buồn như Huy Cận: “Lặng lẽ bờ xanh tiếp bãi vàng”. Dù ở thực tại là đớn đau nhưng nhà thơ vẫn kìm lòng và viết. Ông làm sao có thể không xót xa khi nơi chôn rau cắt rốn của mình đang phải trực tiếp đối mặt với bom đạn kẻ thù?

“Đứng bên này sông sao nhớ tiếc

Sao xót xa như rụng bàn tay”

Nơi Hoàng Cầm sống trước đây là bờ phía Nam của dòng sông Đuống, còn hiện tại thì nhà thơ đang ở chiến trường Tây Bắc. Nhà thơ không thể trực tiếp làm gì cho quê hương ở thời điểm hiện tại, ông chỉ có thể gửi gắm lòng mình vào những trang thơ. Từng câu thơ mang nặng nỗi niềm về sự đau đớn của Hoàng Cầm khi nghe tin quê hương bị quân giặc tàn phá. Hoàng Cầm nhớ về những tháng ngày bình yên của quê nhà, nhớ sự ấm êm của xóm làng trước đây. Đó là những miền ký ức tươi đẹp hạnh phúc trong trái tim nhà thơ. Tất cả đã khắc sâu vào tâm trí Hoàng Cầm, trở thành một phần quan trọng trong con người nhà thơ. Và khi phần quan trọng ấy bị tổn thương dù là ít hay nhiều thì nhà thơ cũng cảm thấy đau đớn như chính bản thân mình bị tổn thương vậy. Quê hương là một phần máu thịt của mỗi người, bới đó là nơi “chôn rau cắt rốn” khi cha mẹ sinh thành; cũng vì lẽ đó mà nhà thơ Hoàng Cầm của chúng ta thấy đau đớn như “rụng bàn tay” khi nghe tin quê nhà gặp nạn. Có thể thấy rằng ở Hoàng Cầm là một con người yêu thương quê hương sâu nặng, một nghĩa tình lớn lao mà người thi sĩ ấy đã dành trọn vẹn cho quê hương, cho dòng sông thương mến. Quay trở lại câu thơ, hình ảnh so sánh nỗi đau đớn xót xa giống như một phần cơ thể bị chặt đứt, phân lìa. Ai không đau xót? Ai không tiếc thương? Một thời quá khứ yên bình an vui để giờ đây tan tác tiêu điều chỉ bởi lũ giặc ngông cuồng. Càng đớn đau bao nhiêu, càng xót xa bao nhiêu thì Hoàng Cầm lại càng căm thù quân giặc bấy nhiêu. Đây cũng chính là mối thù dân tộc mà người chiến sĩ Hoàng Cầm sẽ anh dũng chiến đấu đến những phút giây cuối cùng.

Xem thêm:  Cảm nhận về bài thơ Tương tư của Nguyễn Bính

Tóm lại, đoạn đầu bài thơ “Bên kia sông Đuống” là một bức tranh thiên nhiên rất tươi đẹp về dòng sông. Bằng những ngôn từ bình dị, thể thơ tự do mà Hoàng Cầm đã cho chúng ta cảm nhận được vẻ đẹp của dòng song Đuống, đồng thời thấy được tấm lòng của nhà thơ – một người con yêu thương và luôn tự hào về quê hương mình. Tác phẩm xứng đáng là viên ngọc quý trong kho tàng văn học Việt Nam.

Nhận thông báo qua email
Nhận thông báo cho
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
DMCA.com Protection Status