Phân tích đoạn trích Lẽ ghét thương trong truyện Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu

Phân tích đoạn trích Lẽ ghét thương trong truyện Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu

Bài làm

Nguyễn Đình Chiểu là một trong những nhà thơ dùng ngòi bút làm vũ khí chiến đấu. Bên cạnh văn thơ yêu nước thì văn thơ đạo lý của ông cũng vô cùng đặc sắc, và nổi bật trong đó không thể không kể đến tác phẩm “Lục Vân Tiên”, và đoạn “Lẽ ghét thương” là đoạn trích thể hiện được một bài học làm người, một sự khen chê, đánh giá đáng tin cậy đối với các hạng người có trong xã hội. Đoạn trích “Lẽ ghét thương” cũng đã bộc lộ được rõ lương tâm của đất nước ở trong giai đoạn lịch sử vào nửa cuối thế kỷ XIX.

Khi đi vào đoạn thơ, điều cơ bản phải tìm hiểu chính là lẽ ghét thương được trình bày qua lời ông Quán. Bao hàm trong đó tương quan biện chứng giữa thương và ghét. Trong đoạn trích thì đối tượng cụ thể cùng gốc rễ của thái độ thương ghét, đồng thời khả năng tác động mạnh mẽ của lẽ ghét thương đối với việc giáo dục con người đồng thời như để chấn hưng tình trạng suy đổi của đạo lí trong xã hội,… Nhưng trên hết thì ta không thể bỏ qua việc tìm hiểu hành trạng ông Quán được. Ông Quán là ai mà đạo lí do ông nêu lên được độc giả có được một thời mặc nhiên xem là chân lí, và đến hôm nay, vẫn còn có ý nghĩa cũng như có một sức sống mãnh liệt.

Nhân vật ông Quán chỉ là nhân vật phụ, nhân vật được xuất hiện thoáng qua trong Truyện Lục Vân Tiên. Thế nhưng, ta nhận thấy được các ấn tượng mà ông để lại là khá sâu đậm. Khi mà mới sơ kiến, Lục Vân Tiên và Vương Tử Trực đã thấy ông là người rất đáng nể trọng và lại có thể chí giáo cho họ về kinh nghiệm sống ở đời. Với Vương Tử Trực, ông được đánh giá chính là Phật vàng trong chùa rách, là kẻ có tài kinh luân ẩn ngụ ở nơi hèn mọn, tầm thường. Xét theo về mặt lô gích nghệ thuật riêng của loại truyện Nôm xưa cũng vốn phân chia nhân vật ra hai phe chính, tà rõ rệt. Cho nên người anh hùng, nghĩa hiệp cũng chắc chắn rằng sẽ nhận được sự ca ngợi, và lời ông ta cũng do vậy tất yếu phải có giá trị như châm ngôn. Một khi mà đã xác định sẵn vị thế, xác định được tư cách như vậy cho ông Quán trong cấu trúc nghệ thuật của tác phẩm thì Nguyễn Đình Chiểu có thể thoải mái nhờ ông phát biểu lộ được những suy nghĩ của mình xung quanh vấn để đạo lí. Trong đoạn trích thì nhân vật ông Quán cũng là hiện thân của Nguyễn Đình Chiểu. Không quá khó có thể nhận thấy vì lời của ông Quán lại thống nhất với lời của tác giả. Thế nhưng tác giả Nguyễn Đình Chiểu lại hiện diện qua đoạn thơ không phải với tư cách một cá nhân riêng lẻ nữa mà với tư cách chính là một người nhân danh đạo lí truyền thống. Ta nhận thấy được cũng thật là điéu tự nhiên khi rất nhiều ví dụ cũng đã được rút ra từ kinh sử, tức là từ những tác phẩm lúc này đây cũng lại có ý nghĩa thiêng liêng trong thời Nho học thịnh hành. Thực sự đó lại là một lí do nữa khiến lời của ông Quán có thêm nhiều trọng lượng hơn và cũng có thể được độc giả tiếp nhận không một chút nghi ngờ.

Xem thêm:  Phát biểu cảm nghĩ của em về bài ca dao Trong đầm gì đẹp bằng sen

Khi đưa ra lời bàn về lẽ ghét thương của mình, ông Quán cũng không ngại ngùng khi nói ra một điều không phải là dễ hiểu, điều này như đã khiến Lục Vân Tiên thấy cần hỏi lại cho rõ: Vì chưng hay ghét cũng là hay thương. Hay câu hỏi ghét, hay thương là gì? Và tại sao lại cũng là? Tất cả cũng lại có thể hiếu rằng các cụm từ hay ghét, thương tự ông Quán như dùng đã phản ánh rất chính xác độ nhạy của chính phản ứng ghét thương ở ông. Khi đối diện với cuộc đời, đối diện với những con người cụ thể thì cái tình cảm ghét thương cúa ông thông thường cũng lại được biểu lộ tức thì, nồng nàn và rành mạch biết bao nhiêu. Chính điều này cho thấy ông bề ngoài lúc này thì lánh đời nhưng bề trong thì lại luôn luôn thao thức với thế sự trong dân gian.

Phân tích đoạn trích Lẽ ghét thương trong truyện Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu

Phân tích đoạn trích Lẽ ghét thương

Loading...

Giữa hay ghét và hay thương thì ta cũng lại hiểu điều cơ bản mà ông Quán muốn nói chính là mối quan hệ giữa hai phạm trù tình cảm này. Thế rồi cũng chính trong nhận thức phổ biến của người xưa thì hình ảnh con người chí có thể và chỉ nên có một sự lựa chọn duy nhất, sự chọn lựa theo một hệ giá trị duy nhất. Thế nên mới có “chuyện” cũng là – ghét bỏ, sự phản đối kẻ này hay chuyện này cũng là biểu hiện của việc thương yêu để có thể ủng hộ kẻ kia. Đối với việc thương nó lại là gốc rễ của mọi thứ tình cảm khác. Nhận thức rõ ràng đó là trong các yếu tố làm nên tình cảm thương, ngoài thương ra thì còn có ghét. Nếu hiểu vấn đề như vậy, ta thấy dù cụm từ cũng là có vó đã đặt dấu bằng (=) ở giữa hai phạm trù thương và ghét, thế nhưng không thể hoán vị  được. Nói theo một cách dễ hiểu hơn đó là nếu xem “Vì chưng hay ghét cũng là hay thương” lại được xem là một định lí, thì định lí đảo của nó sẽ mang một nội dung sai lầm hoặc phiến diện. Sau cụm từ cũng là hình như có một từ “vì” mà đã được nhà thơ cho ẩn đi.

Xem thêm:  Suy nghĩ về hiện tượng tạo xì-căng-đan trên mạng xã hội – bài văn hay

Khi được Lục Vân Tiên hỏi, ông Quán trước hết nói về sự ghét của mình thể hiện rõ

Quán rằng: Ghét việc tầm phào

Ghét cay, ghét đắng, ghét vào tận tâm

Ghét đời Kiệt, Trụ mê dâm

Để dân đến nỗi sa hầm sẩy hang

Ghét đời u, Lệ đa đoan

Khiến dân luống chịu lầm than muôn phần

Ghét đời Ngũ bá phân vân

Chuộng hề dối trá làm dân nhọc nhằn

Ghét đời thúc quỷ phân băng

Sớm dầu tối đánh lằng nhằng rối dân

Thông qua đoạn thơ ta nhận thấy được mọi đối tượng, sự việc bị ông Quán ghét mang một tính chất chung được chính ông Quán thâu tóm, gói gọn lại chỉ trong hai từ tầm phào và chính điều này như đã hàm chứa ý vớ nghĩa lí. Còn đối với những thứ, những chuyện tầm phào đó thì sự ghét được đẩy lên đến mức tuyệt đối đến đỉnh điểm. Điều này khiến cho ta có nhưng cảm tưởng khi kể với Vân Tiên, Tử Trực về chúng, lửa giận vẫn còn cứ mãi bừng bừng trong ông Quán. Từng giọng nói, lời thơ toát lên một sắc thái đay đả và chỉ chiết rất đặc biệt

Ghét cay, ghét đắng, ghét vào tận tâm

Chỉ với lời nói trên cũng đã laij biểu thị một cá tính mạnh, có vẻ cực đoan, và hơn thế, biểu thị một lập trường dứt khoát, kiên định. Và dồi đáng chú ý là tất cả những kẻ đáng ghét được ông nêu lên để làm dẫn chứng thì lại đều thuộc tầng lớp cai trị, tầng lớp hôn quân, bạo chúa. Thêm với đó là hành động mê dâm, dối trá, đa đoan,…đã khiến cho quần chúng thêm lầm than, Nguyễn Đình Chiểu như đã lấy nhân dân làm căn cứ để đánh giá và xét việc làm của giai cấp thống trị. Và như vậy, ta nhận thấy được mối tương quan bền chặt giữa ghét và thương được nêu khái quát ở đoạn đầu lời ông Quán nói. Nhưng đối tượng mà ông Quán đem lòng thương đó là:

Xem thêm:  Cảm nhận của em về bài thơ Viếng lăng Bác

Thương là thương đức thánh nhân,

Khi nơi Tống, Vệ lúc Trần, lúc Khuông

Thương thầy Nhan Tử dở dang

Ba mươi mốt tuổi, tách đàng công danh

Thương ông Gia Cát tài lành

Gặp cơn Hán mạt đã đành phui pha

Thương thầy Đổng Tử cao xa

Chí thời có chí, ngôi mà không ngôi

Thương người Nguyên Lượng ngùi ngùi

Lỡ bề giúp nước lại lui về cày

Thương ông Hàn Dũ chẳng may

Sớm dâng lời biểu, tôi dày đi xa

Thương thầy Liêm, Lạc đã ra

Bi lời xua đuổi vê nhà giáo dân.

Không thấy ngạc nhiên khi những người ông Quán noi thương và cũng đã nêu sử sách và hết lòng vì dân vì nước. Thế rồi ông Quán kết thúc lời bàn về lẽ ghét thương của mình bằng một câu đó là

Xem qua kinh sử mấy lần

Nửa phần lại ghét, nửa phần lại thương

Tóm lại có thể nhận thấy được đoạn thơ Lẽ ghét thương có một vẻ đẹp mộc mạc và cũng vốn rất đặc trưng của Truyện Lục Vân Tiên, thậm chí là của toàn bộ thơ văn Nguyễn Đình Chiểu. Thực sự vẻ đẹp mộc mạc ấy cũng đã lại toát lên từ tính cách bình dân của nhân vật, từ lời thoại bộc trực, thật thà cũng chính từ lối dùng đại từ thể hiện lòng ngưỡng mộ chân thành thuần phác đối với những bậc tài đức. Đoạn thơ này là một điểm sáng trong truyện Truyện Lục Vân Tiên chiếm được cảm tinh sâu sắc của nhiều thế hệ độc giả.

Loading...

Ứng dụng VĂN MẪU TỔNG HỢP trên điện thoại với hơn 30k bài văn mẫu hay nhất, giải bài tập SGK, soạn văn đầy đủ chi tiết. Hãy tải App ngay để chúng tôi phục vụ bạn tốt hơn nhé!

Nếu thấy bài viết hay, hãy động viên và chia sẻ ban biên tập! Các bình luận không phù hợp sẽ bị cấm bình luận vĩnh viễn.

Leave a Reply

avatar
  Nhận thông báo qua email  
Nhận thông báo cho
DMCA.com Protection Status