Phân tích tác phẩm Người Trong Bao – Ngữ văn 11

Phân tích tác phẩm Người Trong Bao – Ngữ văn 11

Hướng dẫn

NGƯỜI TRONG BAO

I- NHỮNG TRI THỨC BỔ TRỢ

1.Về tác giả và thời điểm tác phẩm ra đời

An-tôn Páp-lô-vích Sê-khốp (1860 – 1904), nhà văn Nga nổi tiếng cuối thế kỉ XIX. Ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình buôn bán nhỏ ở thị trấn Ta-gan-rốc. Ông nội của nhà văn vốn là một nông nô, phải chịu nhiều cực khổ, đoạ đày, song cả gia đình đã quyết tâm làm mọi việc, kiếm đủ tiền để tự mình giải phóng ra khỏi thân phận nô lệ. Cha của Sê-khốp đã có được một cửa hàng nho nhỏ với các loại hàng hoá rẻ tiền – nơi mà kí ức tuổi thơ của nhà văn không bao giờ quên những ấn tượng về sự đơn điệu, nhàm chán của một cuộc sống buồn tẻ nơi tỉnh lẻ. Năm 1884, tốt nghiệp khoa Y, Trường Đại học Tổng hợp Mát-xcơ-va, Sê-khốp vừa làm bác sĩ nông thôn vừa viết báo, viết văn. Đây là điều kiện để ông tiếp xúc với mọi loại hạng người trong xã hội, giúp ông hiểu sâu hơn về xã hội đó. Năm 1887, Sê-khốp được nhận Giải thưởng Pu-skin của Viện Hàn lâm khoa học Nga. Năm 1900, ông được bầu làm Viện sĩ danh dự Viện Hàn lâm khoa học Nga.

Sê-khốp viết truyện ngắn từ năm 1880. Ông viết rất nhiều truyện ngắn, truyện vừa và đã giành được giải thưởng của Viện Hàn lâm. Truyện ngắn của Sê-khốp có hình thức giản dị, ngắn gọn, ngôn ngữ đẹp, chính xác, nội dung phong phú, đậm chất hài hước song cũng rất trữ tình và có sức truyền cảm lớn. Nhiều truyện đặc sắc như: Cái chết của viên công chức, Anh béo và anh gầy, Con kì nhông, Phòng số 6, Đảo Xa-kha-lin, Đồng cỏ,… Ngoài ra, ông còn để lại một số vở kịch nổi tiếng như Ba chị em, Vườn anh đào, Hải âu,…

Người trong bao (1898) được sáng tác trong thời gian nhà văn dưỡng bệnh ở thành phố I-an-ta trên bán đảo Crưm, biển Đen. “Người trong bao” Bê-li-cốp là một phát hiện nghệ thuật độc đáo, đặc sắc của nhà văn. Tác phẩm tập trung phê phán lối sống thu mình, sợ hãi, mất nhân cách của một bộ phận người trong xã hội Nga cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, chủ yếu là một bộ phận trí thức tiểu tư sản.

2.Tri thức văn hoá

Sê-khốp sống trong thời đại mà ở đó nước Nga đang có nhũng bước chuyển mình đặc biệt gắn liền với thời kì triệt tiêu chế độ nông nô, quyền lãnh đạo cách mạng xã hội đang chuyển từ những trí thức bình dân sang giai cấp vô sản. Sự trì trệ, thụ động, co mình thành một lối sống được thể hiện qua các nhân vật mà ông miêu tả trong các truyện ngắn, là sản phẩm gắn liền với thời kì lịch sử đó. Lối Sống đó đã làm hạ thấp giá trị nhân bản của con người, biến con ngưòi thành một nô lệ tự nguyện, chỉ răm rắp phục tùng mà không hề biết phân biệt đúng sai, thật giả, tạo ra một cơ chế sống giả tạo, máy móc, rập khuôn. Nhà văn cho rằng “không thể sống như thế mãi được”. Ông phủ nhận trật tự xã hội đương thời và nhiệt tình cổ vũ cho một xã hội mới tốt đẹp hơn. Ông chứng minh một cách thuyết phục về những cái xấu xa đang tồn tại để chỉ cho mọi ngưòi thấy trách nhiệm của họ là phải thanh toán những cái xấu xa, lạc hậu ấy.

3.Tri thức về thể loại

Truyện ngắn là một thể loại tự sự, tức là kể chuyện, bằng văn xuôi, có dung lượng ngắn, gắn liền với một câu chuyện được kể. số lượng nhân vật trong truyện ngắn không nhiều, sự kiện được kể thường ít và không chồng chéo, cốt truyện được kể có kích thước giới hạn về phạm vi không gian và thời gian.

Truyện ngắn của Sê-khốp có dáng vẻ độc đáo riêrig. Đó là hình thức nhỏ, nhưng mang nội dung lớn, không rườm lời song ý thì lại sâu sắc, có sức gợi lớn, nhằm tạo ra khả năng liên tưởng giữa độc giả và văn bản, giữa tác giả và độc giả.

Xem thêm:  Lợi ích của cây xanh đối với đời sống con người

Câu chuyện ở đây được kể từ ngôi thứ ba (Bu-rơ-kin kể cho bác sĩ I-van I-va-nứt nghe chuyện về Bê-li-cốp), theo mô hình: anh ta kể cho bạn anh ta câu chuyện về một người bạn khác của anh ta. Còn theo hình thức nhân vật tự kể về mình (tức là kể từ ngôi thứ nhất) thì sẽ có mô hình: tôi kể câu chuyện về bản thân tôi cho anh, cho mọi người. Sự thay đổi cách kể này thường gặp trong các tác phẩm văn học và tạo ra những hiệu quả nghệ thuật nhất định. Nhân vật được kể, tức là đối tượng của việc kể, trở thành nhân vật kể chuyện và tự kể, tức là biến mình thành đối tượng của việc kể. Như vậy, cái cần kể, cái phải kể ở đây không thay đổi nghĩa là vẫn con người ấy, vẫn tính cách ấy song ngôi kể, tức chủ thể phát ngôn thì thay đổi. Nhân vật tự kể về mình cũng có nghĩa là nhân vật tự phô bày mình ra, tự trình bày lại mọi hành vi, hoạt động theo suy nghĩ của bản thân, đúng như tính cách nhân vật.

II- PHÂN TÍCH TÁC PHẨM

1.Đặc điểm về nội dung

Đây là một truyện ngắn. SGK chỉ trích một phần của truyện ngắn đó. Do vậy, cần chú ý những đoạn tóm lược (được in bằng chữ nhỏ) để hiểu được toàn bộ câu chuyện được kể.

a.Một số khái niệm cần lưu ý

Ngoài các từ ngữ được chú thích, cần hiểu thêm ý nghĩa biểu trưng của hình ảnh “cái bao”. Ngoài ý nghĩa cụ thể, “cái bao” như là vật dùng để đựng, bọc, gói đồ vật, hàng hoá,… thì “cái bao” còn mang nghĩa là một sự cầm tù, một cái khuôn, một cái khung giam hãm, một sự ràng buộc,…

b.Nhân vật

Trong đoạn trích, nhân vật chủ yếu được tái hiện từ góc nhìn của người kể chuyện, của tác giả và người nghe chuyện về Bê-li-cốp. Qua cuộc trò chuyện giữa hai nhân vật trí thức: thầy giáo Bu-rơ-kin và bác sĩ I-van I-va-nứt, nhân vật “người trong bao” hiện ra. Đó là Bê-li-cốp – một thầy giáo dạy tiếng Hi Lạp. Tác giả dường như chỉ là người ghi chép lại một cách tình cờ câu chuyện được nghe, song đây là cách kể chuyện khách quan.

2.Đặc điểm về nghệ thuật

a.Kết cấu đoạn trích

Đoạn trích có thể chia làm hai đoạn, phù hợp với các ngắt đoạn theo trình tự của câu chuyện (ngắt đoạn gắn với phần lược thuật in bằng chữ nhỏ).

Đoạn 1 (từ đầu đến “rầu rĩ”): nhân vật Bê-li-cốp từ góc nhìn của người kể chuyện.

Đoạn 2 (đoạn còn lại): nhân vật Bê-li-cốp qua một sự kiện cụ thể.

Loading...

-Đoạn một cho thấy chân dung của Bê-li-cốp qua góc nhìn của người kể chuyện. Bê-li-cốp xuất hiện qua lời kể như là một điển hình cho loại “người trong bao”, loại người luôn tự tìm cho mình một cách thức bao gói để co mình lại. Hình thức thu mình, tạo ra cách thức che chắn trước hết là áo khoác bên ngoài: Bao giờ “hắn cũng giấu mặt sau chiếc cổ áo bành tô bẻ đứng lên”. Mắt thì được che chắn bằng đôi kính râm, cho dù là chẳng bao giờ cần đến kính râm cả. Lỗ tai thì “nhét bông” để tạo ra lớp vỏ che chắn. Khi ngồi lên xe ngựa, “thì bao giờ cũng cho kéo mui lên” để tạo ra lớp vỏ bọc như là một hình thức phòng vệ từ xa. Đã thế, tay hắn lúc nào cũng “cầm ô” và chân luôn đi “giày cao su”. Các vật dụng mà hắn đem theo đều được bao gói trong những cái bao: ô hắn để trong bao, chiếc đồng hồ quả quýt cũng để trong bao bằng da hươu, chiếc dao nhỏ để gọt bút chì cũng đặt trong bao,… Tất cả những cái đó cho thấy Bê-li-cốp là nhân vật luôn có ý thức tự thu mình vào trong một cái vỏ bọc nào đấy, bởi vì hắn sợ cuộc sống đang diễn ra ồn ã xung quanh. Hắn sợ và “ghê tởm” hiện tại cho nên hắn hướng về quá khứ, luôn ngợi ca những gì không có thật. Nghề nghiệp của hắn là dạy tiếng Hi Lạp, thứ tiếng này cũng là một hình thức bao gói, giúp hắn ẩn sâu hơn vào quá khứ mà tránh đi cái hiện thực đang diễn ra. Chạy trốn hiện tại cũng có nghĩa là từ chối tương lai, từ chối cái sẽ đến hoặc sẽ phải đến. Tìm về với quá khứ, kể cả cái quá khứ không có thật chính là sự vô trách nhiệm với bản thân, với cuộc đời.

Xem thêm:  Phân Tích Bài Hồn Trương Ba Da Hàng Thịt Của Lưu Quang Vũ

Chui vào bao, tự tạo ra những cái bao để che chắn đã trở thành lối sống của Bê-li-cốp, trở thành thói quen kì cục của nhân vật này. Đó là hắn đi hết nhà này đến nhà khác, kéo ghế ngồi, chẳng nói chẳng rằng, mắt nhìn xung quanh như để tìm kiếm một vật gì… Lối sống kì quái đó đã trở thành một ám ảnh triền miên đối với mọi ngưòi, vì chẳng ai biết là hắn muốn gì, cần gì và lại càng không biết phải nói với hắn như thế nào. Hắn đã khống chế cả trường học, cả thành phố suốt mưòi lăm năm trời.

Nhân vật Bê-li-cốp luôn luôn bị một ám thị, đó là “nhỡ lại xảy ra chuyện gì”. Nỗi sợ hãi trong hắn cứ lớn dần lên, triền miên khiến hắn lúc nào cũng “cảm thấy rờn rợn”, bao giờ cũng có những giấc mơ “khủng khiếp”. Con người khi tự thu mình lại, nó sẽ đánh mất khả năng tự vệ, đánh mất bản lĩnh cuộc sống của nó. Nó trở thành một cỗ máy trơ ì thảm hại, trở thành vô phương chống đỡ cũng như mất khả năng định hướng tìm đường trong cuộc sống hiện tại. Nó sẽ nhìn đồng loại như là các đối thủ cần phải thủ tiêu hoặc loại bỏ. Nó làm cho con người trong cộng đồng ấy trở nên hoang mang, do dự và thậm chí lo sợ bởi cái lí lẽ “nhỡ lại xảy ra chuyện gì”.

-Trong đoạn hai, tác giả đặt Bê-li-cốp vào một hoàn cảnh cụ thể gắn với một sự kiện cụ thể. Đó là Bê-li-cốp tìm gặp chị em Va-ren-ca để nói về việc hai chị em đã đi xe đạp, một hành động theo Bê-li-cốp là “chuyện kinh khủng”. Việc đi xe đạp đối với thời đại đó là một điều mới mẻ, nhưng Bê-li-cốp thì không muốn chấp nhận cái mới mẻ ấy, bởi vì nỗi sợ “nhỡ lại xảy ra chuyện gì”, “Nếu thầy giáo đi xe đạp thì học sinh sẽ làm gì?”… Con ngưòi của sự bao gói luôn luôn muốn tồn tại trong sự tròn trĩnh, không có cái táo bạo quyết đoán có thể thúc đẩy cuộc sống đi lên. Con người đó luôn tìm mọi cách để tránh va chạm, tránh đụng độ. Đó là một kiểu người lẩn tránh cuộc sống, thoả hiệp với cái ác, với cái lạc hậu. Như vậy, Bê-li-cốp không chỉ tạo ra một lối sống riêng mà còn là người thực hành và mong muốn áp đặt lối sống ấy cho những ngưòi khác nữa. Điều nguy hiểm là không những hắn không nhận ra cái tầm thường, thảm hại của lối sống hắn đang theo đuổi mà hắn còn muốn trở thành người điều hành, chỉ huy mọi người cũng phải theo lối sống ấy.

Song hắn chỉ gặp người em là Cô-va-len-cô. Kết quả của cuộc nói chuyện là Bê-li-cốp gặp phải sự phản bác kịch liệt của Cô-va-len-cô và bị chính anh này xô ngã nhào từ trên cầu thang xuống. Các thứ vỏ bọc của hắn đã phát huy được tác dụng, cặp kính vẫn còn nguyên vẹn, hắn đã lăn xuống cầu thang “một cách bình yên vô sự”. Song đấy cũng chính là thời điểm mang kịch tính cao nhất: sự kiện hắn ngã đã được Va-ren-ca trông thấy và cô ta cất tiếng cười “vang khắp khu nhà”. Chi tiết hắn bị xô ngã nhào và chi tiết hắn bị Va-ren-ca cười đã đặt dấu chấm hết cho cuộc đời hắn, nhưng dấu ấn về lối sống trong bao mà hắn theo đuổi thì vẫn còn, bởi lẽ “hiện còn bao nhiêu là người trong bao, trong tương lai cũng sẽ còn bao nhiêu kẻ như thế nữa!”. Như vậy, lối sống co cụm, bạc nhược, thủ tiêu đấu tranh không phải chỉ là lối sống của một Bê-li-cốp mà là lối sống của không ít người trong thời đại đó. Do đó, chân lí được tác giả rút ra là: “Không thể sống mãi như thế được!”.

Xem thêm:  Phát biểu cảm nghĩ về truyện Sống chết mặc bay của Phạm Duy Tốn

b.Ngôn ngữ nghệ thuật

Trong việc khắc hoạ chân dung nhân vật, Sê-khốp thường sử dụng nhiều chi tiết tưởng chừng vặt vãnh, nhỏ nhoi, tầm thường như giày, ô, mũ, bông nhét tai,… và đặc biệt là hình ảnh “cái bao”. Từ đoạn trích có thể thống kê số lần “cái bao” xuất hiện để từ đó tìm ra ý nghĩa của tiêu đề Người Trong bao. Có thể phân tích hình ảnh cái bao qua ba cấp độ:

-Hình ảnh “cái bao” qua các vật dụng hằng ngày của Bê-li-cốp: Tác giả liệt kê nhiều chi tiết cho thấy các vật dụng hằng ngày của Bê-li-cốp đều mang tính chất “bao”, đều được “bao bọc”: “ô hắn để trong bao”, “đồng hồ quả quýt cũng để trong bao”, “chiếc dao ấy cũng đặt trong bao”,… còn bản thân Bê-li-cốp cũng được đặt trong cái bao đặc biệt: “chiếc cổ áo bành tô bẻ đứng lên” cho dù khi trời không lạnh. Tất cả các vật dụng của nó đều có một thứ vỏ bọc riêng, tạo ra các kiểu “bao” cụ thể song rất ấn tượng.

-Hình ảnh “cái bao” qua công việc hằng ngày: Nhiệm vụ của Bê-li-cốp là hằng ngày giảng dạy tiếng Hi Lạp, thứ tiếng mà hắn cho là “thật là tuyệt vời, êm tai”. Hắn ghê tởm hiện tại nên tìm cách quay về với quá khứ: ngợi ca quá khứ, ngợi ca những gì không có thật. Tất cả những điều đó cũng tạo ra một loại “bao bì” đặc biệt vây bọc hắn, che chở và bảo vệ cho hắn.

-Hình ảnh “cái bao” thường trực trong tư tưởng:

+ Hắn luôn luôn có một nỗi sợ hãi “sợ nhỡ lại xảy ra chuyện gì” thường trực trong tư tưởng. Từ đó dẫn tới việc ngại tiếp xúc, ngại va chạm, bảo thủ và không dám chấp nhận cái mới. Tạo ra một lối sống kì dị: khi ngủ thì trùm chăn kín mít và rờn rợn nghĩ “nhỡ lại xảy ra chuyện gì”. Tư tưởng của hắn bị bao kín bởi một nỗi sợ vô hình và hắn bị gặm nhấm dần vì nỗi sợ ấy.

+ Hình ảnh “cái bao” tạo ra một lối sống thu mình, có thể nói là ích kỉ, song điều nguy hiểm là lối sống co cụm trong bao ấy sẽ tác động tiêu cực đến xã hội, sẽ khiến người khác phải chùn bước trước cái mới. Lối sống ấy tạo ra một bầu không khí nặng nề, ức chế, đề phòng và dè chừng lẫn nhau, ở đó con người khó có thể giao tiếp cởi mở với nhau, khó có thể nói thật lòng vói nhau.

Giọng kể của tác giả mỉa mai, châm biếm mà trầm tĩnh, bề ngoài có vẻ khách quan, bình thản nhưng giấu bên trong sự bức xúc, trăn trở mạnh mẽ, sâu sắc. Nghệ thuật xây dựng nhân vật điển hình với tính cách kì quái mà vẫn chân thực, tiêu biểu.

XEM THÊM PHÂN TÍCH TÁC PHẨM BÀI THƠ SỐ 28 – NGỮ VĂN 11 TẠI ĐÂY

Theo Vanmauvietnam.com

Loading...

Ứng dụng VĂN MẪU TỔNG HỢP trên điện thoại với hơn 30k bài văn mẫu hay nhất, giải bài tập SGK, soạn văn đầy đủ chi tiết. Hãy tải App ngay để chúng tôi phục vụ bạn tốt hơn nhé!

Nếu thấy bài viết hay, hãy động viên và chia sẻ ban biên tập! Các bình luận không phù hợp sẽ bị cấm bình luận vĩnh viễn.

Leave a Reply

avatar
  Nhận thông báo qua email  
Nhận thông báo cho
DMCA.com Protection Status