Phân tích Tiếng hát con tàu của Chế Lan Viên

Đề bài: Phân tích Tiếng hát con tàu của Chế Lan Viên

Bài làm

Trong thơ ca Việt Nam có rất nhiều sáng tác viết về chiến tranh và quân đội Việt Nam. Từ bản hùng ca Tây Tiến của Quang Dũng cho tới những lời tâm sự ngọt ngào thiết tha Đồng chí của Chính Hữu, ta đều thấy tình yêu thương và niềm tự hào tự tôn dân tộc của những người lính đang sục sôi lòng yêu nước. Và rồi tới Tiếng hát con tàu của Chế Lan Viên, ta lại được trở về với những năm tháng kháng chiến đầy gian khổ nhưng vẫn luôn rực rỡ những tấm lòng chân chất đầy yêu thương.

Chế Lan Viên là nhà thơ lớn của nền văn học hiện đại Việt Nam. Con đường thơ Chế Lan Viên trải qua nhiều chặng đường với những bước ngoặt đánh dấu sự chuyển biến tư tưởng và những tìm tòi đổi mới nghệ thuật của nhà thơ. Từ thế giới kinh dị, thần bí của Điêu tàn, sau Cách mạng, thơ Chế Lan Viên ngày càng bứt rễ sâu vào đời sống rộng lớn của nhân dân và đất nước. Trong những năm cao trào chống Mĩ cứu nước, thơ Chế Lan Viên nóng hổi tính thời sự, giàu chất sử thi, chất anh hùng ca và chính luận, có vẻ đẹp trí tuệ độc đáo. Bài thơ Tiếng hát con tàu rút từ tập Ánh sáng và phù sao, một tập thơ xuất sắc, kết tinh tư tưởng và nghệ thuật thơ Chế Lan Viên trên con đường thơ cách mạng. Bài thơ gợi cảm hứng từ một sự kiện kinh tế – chính trị, xã hội: cuộc vận động đồng bào miền xuôi lên xây dựng kinh tế ở miền núi Tây Bắc vào những năm 1958 – 1960.

Xem thêm:  Phân tích thân phận người phụ nữ dưới chế độ phong kiến qua thơ Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương

Lòng hăng và tinh thần phấn chấn với bao tình cảm dạt dào, Chế Lan Viên đã viết lên những câu thơ đề từ rất tha thiết:

Tây Bắc ư? Có riêng gì Tây Bắc

Khi lòng ta đã hóa những con tàu

Khi Tổ quốc bốn bề lên tiếng hát

Tâm hồn ta là Tây Bắc, chứ còn đâu

Có thế thấy tâm hồn nhà thơ lúc này đang rất sôi động, bước chân dường như muốn lên đường ngay lập tức. Con tàu đi từ miền xuôi lên miền ngược vô tình trở thành con tàu của những yêu thương, chở đi những niềm tin và hi vọng của nhà thơ gửi tới Tây Bắc, tới vùng quê yêu dấu đã một thời nuôi nấng, đùm bọc mình trong suốt thời kỳ kháng chiến chống giặc ngoại xâm. Con tàu ngày đêm đi không mỏi mệt, ghé qua bến đỗ ở khắp mọi nơi, và phải chăng tấm lòng tác giả cũng vậy, ông muốn gửi lòng mình cho mọi miền Tổ quốc, chứ đâu Có riêng gì Tây Bắc. Một khi Tổ quốc bốn bề lên tiếng hát, Chế Lan Viên cũng như những người lính khác đều sẵn sàng lên đường cống hiến hết mình cho đất nước, cho nhân dân.

Con tàu này lên Tây Bắc, anh đi chăng?

Bạn bè đi xa, anh giữ trời Hà Nội

Anh có nghe gió ngàn đang rú gọi

Ngoài cửa ô? Tàu đói những vành trăng

Đất nước mênh mông, đời anh nhỏ hẹp

Tàu gọi anh đi, sao chửa ra đi?

Chẳng có thơ đâu giữa lòng đóng khép

Tâm hồn anh chờ gặp anh trên kia

Nhà thơ chỉ định rõ ràng Con tàu này chứ không phải bất kỳ một con tàu nào khác, con tàu đi lên Tây Bắc, con tàu của những niềm tin và con tàu của tuổi trẻ, của cuộc đời, của đất nước. Anh ở đây không chỉ riêng mình tác giả mà là cả một lớp thanh niên đang độ xuân tràn đầy sức sống và sức khỏe. Chế Lan Viên muốn hòa mình cùng mọi người đi lên chuyến tàu đó để dựng xây kinh tế cho Tây Bắc sau khi cuộc kháng chiến thành công, giành thắng lợi rực rỡ. Đất nước mênh mông, đời anh nhỏ hẹp, Anh muốn góp chút công sức bé nhỏ của mình vào hàng nghìn hàng vạn con người kia. Mỗi một người đồng lòng, đồng tâm ắt sẽ dựng xây nên một đất nước mênh mông rộng lớn và giàu đẹp. Ngay lúc này, ông muốn rời trang thơ để đến với miền quê hương yêu dấu trên kia.

Trên Tây Bắc! Ôi mười năm Tây Bắc

Xứ thiêng liêng rừng núi đã anh hùng

Nơi máu rỏ tâm hồn ta thấm đất

Nay rạt rào đã chín trái đầu xuân

Ơi kháng chiến! Mười năm qua như ngọn lửa

Nghìn năm sau, còn đủ sức soi đường

Con đã đi nhưng con cần vượt nữa

Cho con về gặp lại mẹ yêu thương

Mười năm – khoảng thời gian tuy không quá dài nhưng quá đủ để ghi lại bao dấu ấn của cuộc kháng chiến đầy gian lao vất vả của quân và dân. Trong đó có những người anh hùng đã ngã xuống, không biết bao nhiêu máu đã thấm vào đất, bao nhiêu máu đã hòa tan vào vào dòng suối trong lành. Những người anh hùng không ai nhớ mặt đặt tên nhưng họ đã làm nên Đất Nước (Đất nước – Nguyễn Khoa Điềm). Nhờ có các anh mà Tây Bắc được yên bình trở lại và con tàu được đậu đến những sân ga.

Xem thêm:  Phân tích người mẹ trong Cổng trường mở ra

Trải qua bao nhiêu gian khổ gập ghềnh, ngày hội tụ, làm sao con dấu được niềm vui.

Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ

Cỏ đón giêng hai, chim én gặp mùa

Như đứa trẻ thơ đói lòng gặp sữa

Chiếc nôi ngừng bỗng gặp cánh tay đưa

Con nhớ anh con, người anh du kích

Chiếc áo nâu anh mặc đêm công đồn

Chiếc áo nâu suốt một đời vá rách

Đêm cuối cùng anh cởi lại cho con

Con nhớ em con, thằng em liên lạc

Rừng thưa em băng, rừng rậm em chờ

Sáng bản Na, chiều em qua bản Bắc

Mười năm tròn! Chưa mất một phong thư

Con nhớ mế! Lửa hồng soi tóc bạc

Năm con đau, mế thức một mùa dài

Con với mế không phải hòn máu cắt

Nhưng trọn đời con nhớ mãi ơn nuôi

Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ

Nơi nào qua, lòng lại chẳng yêu thương?

Khi ta ở, chi là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!

Anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét

Tình yêu ta như cánh kiến hoa vàng

Như xuân đến chim rừng lông trở biếc

Tình yêu làm đất lạ hoá quê hương

Anh nắm tay em cuối mùa chiến dịch

Vắt xôi nuôi quân em giấu giữa rừng

Đất Tây Bắc tháng ngày không có lịch

Bữa xôi đầu còn toả nhớ mùi hương

Loading...

Cuộc gặp gỡ sau bao năm xa cách khiến lệ con không ngừng tuôn rơi. Trong những khoảnh khắc sinh tử của cuộc đời, tình người đã gắn kết những con người xa lạ trở nên thân thiết, yêu thương nhau hơn bao giờ hết. Tây Bắc, những con người của Tây Bắc chẳng khác nào người mẹ của nhà thơ. Trong lúc xúc cảm dâng trào, có lẽ không có ngôn từ nào có thể diễn tả được hết, Chế Lan Viên đã lấy luôn những hình ảnh gần gũi nhất, thân thương nhất để nói lên tình cảm của mình:

Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ

Cỏ đón giêng hai, chim én gặp mùa

Như đứa trẻ thơ đói lòng gặp sữa

Chiếc nôi ngừng bỗng gặp cánh tay đưa.

Đoạn thơ như một câu truyện cổ tích kể về người mẹ thần kỳ bao bọc đứa con trong suốt những tháng ngày kháng chiến gian lao. Những phép so sánh lần lượt được Chế Lan Viên sử dụng: như nai về suối cũ, như cỏ đón giêng hai, chim én gặp mùa, Như đứa trẻ thơ đói lòng gặp sữa, Chiếc nôi ngừng bỗng gặp cánh tay đưa. Tất cả những hình ảnh ấy đều gắn kết với nhau như một lẽ thường tình. Nhưng khi được đặt vào thơ, nó lại trở nên vô cùng ý nghĩa. Và rồi, những kỷ niệm cũng dạt dào trở về trong tâm trí nhà thơ. Sau mỗi một điệp từ Con nhớ là một kỷ niệm thiêng liêng: người anh du kích, thằng em liên lạc, mế, bản sương giăng, đèo mây phủ… và anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét. Mười năm kháng chiến máu lửa nay còn lại là những nỗi nhớ niềm thương khôn tả. Con nhớ người anh du kích suốt một đời mặc chiếc áo nâu, nhưng anh đã chẳng ngại ngần cởi lại cho con trong đêm cuối cùng. Thằng em liên lạc luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao Mười năm tròn! Chưa mất một phong thư. Hình ảnh này khiến ta nhớ tới Chú bé liên lạc của Tố Hữu. Em ấy đã ra đi khi tuổi đời còn đang phơi phới, trên tay còn cầm phong thư của quân đội. Em chẳng sợ chi hiểm nguy hay gian khổ, luôn quyết tâm giao tận tay thư cho người được nhận. Mỗi người một nhiệm vụ, vì Tổ quốc ai cũng hết lòng hết sức cống hiến. Người mẹ già sau ánh lửa hồng bập bùng tuy không còn sức lên đường chiến đấu như lớp trẻ, nhưng mẹ đã thức trắng những canh thâu để chở che, chăm sóc cho đàn con bộ đội. Cách gọi mế của Chế Lan Viên mới ngọt ngào, ấm áp làm sao.

Con với mế không phải hòn máu cắt

Nhưng trọn đời con nhớ mãi ơn nuôi.

Ngôn từ của tác giả mang đậm tính dân tộc rất gần gũi, giản dị và đi vào lòng người một cách thiết tha, trìu mến. Tất cả những kỉ niệm ấy đã gắn kết lòng người với miền đất lạ xa xôi, khiến tác giả nhận ra một chân lý rằng:

Nơi nao qua,lòng lại chẳng yêu thương?

Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hóa tâm hồn

Đất dẫu vô tri vô giác, nhưng khi đã gắn kết với con người, đất cũng trở nên có tình và có hồn khiến người ra đi không nỡ lòng cất bước.

Đặc biệt, tình yêu kháng chiến, yêu nhân dân còn trở nên thiết tha hơn. Người con gái ấy xuất hiện giữa những nỗi nhớ của nhà thơ bằng cụm từ Anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét. Mùa đông là mùa của những đôi uyên ương trao gửi tình yêu cho nhau. Mùa đông giá rét nhưng lại ấm nồng bởi tình người chân thành, thắm thiết, khiến cho Tình yêu làm đất lạ hóa quê hương. Làm sao anh có thể quên được những tháng ngày triền miền trong bom đạn, được người em gái giấu xôi giữa rừng để nuôi quân. Các em không trực tiếp cầm súng nhưng chính các em là người đã tiếp thêm sức mạnh cho bao người lính vững lòng chiến đấu giữa gian nan. Câu thơ Đất Tây Bắc tháng ngày không có lịch càng lấy đi nhiều xúc cảm của người đọc. Ở nơi ấy, mọi người sống với nhau bằng tình yêu thương chân thật, bằng sự đồng lòng, đồng cảm và quyết tâm đánh lại kẻ thù cho dù phải hi sinh cả tính mạng mình. Thời gian trôi đi, tuổi xuân cũng trôi đi, chỉ có tiếng súng, tiếng bom cứ vang dội khắp cả miền. Bao nhiêu cuộc đời, bao nhiêu tuổi thanh xuân đã hiến dâng cho đất nước, cho thế hệ trẻ ngày hôm nay được độc lập, tự do.

Trong giây phút này đây, anh lại mong chờ được đặt chân lên Tây Bắc thêm một lần nữa. Nhưng lần này không phải để đánh giặc, mà để gặp lại em, gặp lại mế, gặp lại nhân dân và cùng mọi người dựng xây cuộc đời mới.

Đất nước gọi ta hay lòng ta gọi?

Tình em đang mong, tình mẹ đang chờ

Tàu hãy vỗ giùm ta đôi cánh vội

Mắt ta thèm mái ngói đỏ trăm ga

Mắt ta nhớ mặt người, tai ta nhớ tiếng

Mùa nhân dân giăng lúa chín rì rào

Rẽ người mà đi, vịn tay mà đến

Mặt đất nồng nhựa nóng của cần lao

Nhựa nóng mười năm nhân dân máu đổ

Tây Bắc ơi, ngươi là mẹ của hồn thơ

Mười năm chiến tranh, vàng ta đau trong lửa

Nay trở về, ta lấy lại vàng ta

Lấy cả những cơn mơ! Ai bảo con tàu không mộng tưởng?

Mỗi đêm khuya không uống một vầng trăng

Lòng ta cũng như tàu, ta cũng uống

Mặt hồng em trong suối lớn mùa xuân

Giọng thơ đầy triết lý và suy tưởng của Chế Lan Viên đã khơi dậy trong lòng người đọc niềm hăng say bằng khúc hát lên đường rộn ràng bao cảm xúc. Tình yêu đất nước, yêu con người hòa lẫn vào nhau. Dù đất nước mênh mông đến nhường nào, và dù anh chỉ là một cuộc đời bé nhỏ, nhưng lúc này đây cả hai đã hòa nhập làm một. Hơn nữa, ở nơi xa xôi kia Tình em đang mong, tình mẹ đang chờ. Không những nhà thơ nóng lòng muốn được gặp lại nhân dân, mà nhân dân cũng rất mong mỏi được gặp lại những người con bộ đội đã hiến dâng tuổi thanh xuân của mình trong suốt mười năm gian khổ ấy. Con tàu đi qua những sân ga, nay đã hóa thân trong tình yêu của tác giả, biến thành những con chim vỗ cánh bay thật nhanh, thật xa để đáp lại những yêu thương của nhân dân. Nhà thơ đang rất nhớ, mắt ta nhớ mặt người, tai ta nhớ tiếng, nhớ tất cả những gì đã từng diễn ra trong mười năm máu đổ, để bây giờ Tây Bắc trở thành mẹ của hồn thơ. Phút giây cao trào và đỉnh điểm của nỗi nhớ, một lần nữa Chế Lan Viên thể hiện chất thơ đầy triết lý và suy tưởng của mình qua những câu thơ cuối cùng:

Lấy cả những cơn mơ! Ai bảo con tàu không mộng tưởng?

Mỗi đêm khuya không uống một vầng trăng

Lòng ta cũng như tàu, ta cũng uống

Mặt hồng em trong suối lớn mùa xuân

Vầng trăng, con tàu, mặt hồng em, suối lớn mùa xuân – tất cả đều là hình ảnh biểu tượng cho khát vọng hòa bình đang rực cháy trong trái tim nhà thơ. Ông cũng tin rằng đất nước sẽ vững bền, đàn em sẽ được hòa bình, hạnh phúc trong suối lớn mùa xuân.

Bài thơ như khúc hát khi tâm tình, khi sôi nổi chảy vào lòng người đọc. Ở đó, hình ảnh con tàu xuyên suốt bài thơ. Con tàu ấy là con tàu mộng tưởng, con tàu của những hoài bão, ước mơ về một đất nước yên bình, thống nhất. Có những phút cao trào, tác giả còn chắp thêm đôi cánh cho con tàu để chở đi những yêu thương nhanh hơn và nhiều hơn tới khắp mọi miền trên Tổ quốc. Những câu thơ chân thật, hình ảnh giản dị và chất thơ giàu triết lý, suy tư của Chế Lan Viên đã biến thành một con tàu thực sự, và mỗi bạn đọc là một bến đỗ yêu thương.

Loading...

Ứng dụng VĂN MẪU TỔNG HỢP trên điện thoại với hơn 30k bài văn mẫu hay nhất, giải bài tập SGK, soạn văn đầy đủ chi tiết. Hãy tải App ngay để chúng tôi phục vụ bạn tốt hơn nhé!

Nếu thấy bài viết hay, hãy động viên và chia sẻ ban biên tập! Các bình luận không phù hợp sẽ bị cấm bình luận vĩnh viễn.

Leave a Reply

avatar
  Nhận thông báo qua email  
Nhận thông báo cho
DMCA.com Protection Status