Thực hành một số phép tu từ cú pháp

Thực hành một số phép tu từ cú pháp

Hướng dẫn

I. PHÉP LẶP CÚ PHÁP

Bài tập 1

a) Câu có hiện tượng lặp kết câu ngữ pháp:

+ Hai câu bắt đầu từ "Sự thật là…"

+ Hai câu bắt đầu từ "Dân.ta…"

– Kết cấu lặp ở 2 câu trước là "Sự thật là… dân ta đã…, chứ không phải…": thành phần phụ C – V! – "chứ không phải – V2. Kết cấu khẳng định ở vế đầu và bác bỏ ở vế sau. Kết cấu lặp ở 2 câu sau là: C – V – B – Tr. Trong đó C: Dân ta. V: Đánh đổ B: các xiềng xích… (chế độ quân chủ, Tr: chỉ mục đích (bắt đầu bằng quan hệ từ để, mà).

– Tác dụng: Tạo cho lời tuyên ngôn âm hưởng đanh thép, hùng hồn thích hợp với việc khẳng định nền độc lập của Việt Nam.

b) Đoạn thơ có dùng phép lặp cú pháp giữa 2 câu thơ đầu và 3 câu thơ sau. Tác dụng là khẳng định mạnh mẽ chủ quyền của chúng ta và bộc lộ cảm xúc sung sướng, tự hào, sảng khoái đô’i với thiên nhiên đất nước.

c) Đoạn thơ vừa lặp từ ngữ vừa lặp cú pháp. Lặp cú pháp giữa câu 2 và câu 3, giữa câu 4 và câu 5, giữa câu 6 và câu 7, giữa câu 8 và câu 9. Tác dụng là biểu lộ tám trạng sảng khoái, sung sướng của nhà thơ khi hồi tưởng về quê hương. Những hình ảnh quê hương cứ dồn dập, liên tiếp hiện về.

Bài tập 2

a) Ở tục ngữ phép lặp cú pháp đòi hỏi mức độ chặt chẽ cao: số tiếng ở hai vế bằng nhau.

b) Ở câu đối, phép lặp cú pháp cũng đòi hỏi ở mức độ chặt chẽ cao: Số tiếng ở hai câu bằng nhau. Hơn nữa phép lặp còn phối hợp với phép đốì.

c) Ở thơ luật Đường cũng đòi hỏi ở mức độ chặt chẽ cao: Kết cấu ngữ pháp giông nhau, số lượng tiếng (bằng nhau, các tiếng đối nhau về từ loại và nghĩa đặc biệt là giữa 2 câu thực và 2 câu luận của bài thơ thát ngôn bát cú).

d) Ở văn biền ngẫu, phép lặp cú pháp cũng thường phôi hợp với phép đôi. Điều này thường tồn tại trong một cặp câu (có thể dài, không cố định về số tiếng).

Bài tập 3

Học sinh tìm trong các văn bản trong Ngữ văn 12 tập 1 từ 3 đến 5 cầu văn hoặc thơ có dùng phép lặp cú pháp rồi phân tích tác dụng của việc lặp cú pháp.

II. PHÉP LIỆT KÊ

Bài tập a

Trong đoạn trích từ Hịch tướng sĩ phép liệt kê đã phối hợp với phép lặp cú pháp. Nhiều vế câu liên tiếp theo cùng một kết cấu gồm 2 vế theo mô hình khái quát:

hoàn cảnh thì giải pháp

Ví dụ: "không có mặc" thì "ta cho áo"

Phép liệt kê phối hợp với phép lặp cú pháp trong đoạn này có tác dụng nhấn mạnh và khẳng định sự đốì đãi chu đáo, đầy tình nghĩa của Trần Quốc Tuấn đô’i với tướng sĩ.

Bài tập b

Phép lặp cú pháp (các câu có kết cấu ngữ pháp giống nhau: C – V – B, phối hợp với phép liệt kê để vạch tội ác thực dân Pháp, chỉ mặt kẻ thù. Cũng cùng mục đích đó là cách tách dòng liên tiếp dồn dập.

III. PHÉP CHÊM XEN

Bài tập 1

– Các bộ phận in đậm (thị suy nghĩ đến bây giờ mới xong, cái này còn đáng sợ hơn đói rét và ốm đau, thương thương quá đi thôi, Lâm thời Chính phủ của nước Việt Nam mới, đại biểu cho toàn dân Việt Nam) ở vị trí giữa, cuối câu và sau bộ phận được chú thích. Chúng được chêm xen vào để ghi chú thêm.

– Chúng được tách ra bằng ngữ điệu khi nói hay đọc. Còn khi viết thì đựợc tách ra bằng dấu phẩy, dấu ngoặc đơn hoặc dâ’u ngang.

– Chúng có tác dụng ghi chú hoặc giải thích cho từ ngữ đi trước. Chúng còn bổ sung thêm sắc thái tình cảm, cảm xúc của người viết.

Bài tập 2

Học sinh tự viết một đoạn văn (từ 3 đến 5 câu) về Tô’ Hữu và bài thơ Việt Bắc, trong đó có sử dụng phép chêm xen. Sau đó phân tích tác dụng của phép chêm xen trong trường hợp đó.

Mai Thu

Đánh giá bài viết
DMCA.com Protection Status