[Văn mẫu học sinh giỏi] Nhân cách nhà nho chân chính trong bài thơ Bài ca ngắn đi trên cát của Cao Bá Quát

[Văn mẫu học sinh giỏi] Nhân cách nhà nho chân chính trong bài thơ Bài ca ngắn đi trên cát của Cao Bá Quát

Dàn ý chi tiết

1. Mở bài:

– Tác giả: Cao Bá Quát (1809? – 1855) quê ở Bắc Ninh (Hà Nội). Là nhà thơ có tài năng và bản lĩnh được tôn là “Thánh Quát”. Ông mất trong cuộc khởi nghĩa chống lại chế độ phong kiến nhà Nguyễn.

– Tác phẩm: “Bài ca ngắn đi trên bãi cát” được sáng tác trong những lần Cao Bá Quát đi thi hội qua các tỉnh miền Trung đầy cát trắng như Quảng Bình, Quảng Trị.

Giới thiệu nhân cách nhà nho chân chính trong bài thơ Bài ca ngắn đi trên cát của Cao Bá Quát.

2. Thân bài:

Bãi cát và hình tượng người đi trên cát

* Hình tượng bãi cát:

– Hình ảnh bãi cát dài, rộng mênh mông, một không gian đầy khó khăn, nhọc nhằn cho người đi.

=> Con đường đi tìm chân lí xa xôi, mù mịt.

* Hình ảnh người đi trên bãi cát

– Người đi trên bãi cát rất khó khăn, cô độc giữa một không gian mênh mông, rộng dài, bủa vây bởi biển, núi.

– Thời gian: mặt trời lặn vẫn cứ đi.

– Hành trình vất vả, đau khổ, nước mắt lã chã rơi.

=> Hình ảnh con người đi tìm chân lí giữa cuộc đời khó khăn, vất vả, nhọc nhằn.

Sự cám dỗ của bã công danh với con người

– Tác giả không học được tiên ông phép ngủ kĩ nên trèo non lội suối, giận khôn nguôi => tâm trạng chán nản vì tựu mình hành hạ thân xát, theo đuổi công danh.

– Việc mưu cầu danh lợi giống như thưởng thức rượu ngon.

=> Khinh bỉ phường danh lợi, đồng thời nhận ra sự cô độc của chính mình.

=> Rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan.

Tâm trạng của lữ khách:

– Tác giả nhận thấy 1 con đường bế tắc, không lối thoát, vô nghĩa của chế độ khoa cử, công danh theo lối xưa cũ nên ông quyết định không đi trên con đường ấy.

– Cuối cùng tác giả quyết định tìm kiếm một con đường đi đứng nghĩa để thực hiện lí tưởng cao đẹp của cuộc đời mình.

=> Thể hiện vẻ đẹp nhân cách của Cao Bá Quát.

3. Kết bài:

Khái quát vẻ đẹp nhân cách nhà nho chân chính trong bài thơ Bài ca ngắn đi trên cát của Cao Bá Quát.

Nhân cách nhà nho chân chính trong bài thơ Bài ca ngắn đi trên cát

Bài văn tham khảo

Cao Bá Quát là nhà thơ có tài năng và bản lĩnh được tôn là “Thánh Quát”. Ông mất trong cuộc khởi nghĩa chống lại chế độ phong kiến nhà Nguyễn. Trong khoảng những năm 1832 đến 1841 vào thời gian đi thi Hội,Cao Bá Quát đã sáng tác Bài ca ngắn đi trên bãi cát dài. Bài thơ vừa mang dấu ấn quang cảnh thực mà Cao Bá Quát chứng kiến trên đường bộ hành vào Nam lại vừa hiện diện như một biểu tượng nghệ thuật về con đường đời qua sự cảm nhận của một trí thức vốn lận đận với cử nghiệp. Qua đó toát lên vẻ đẹp nhân cách nhà nho chân chính của Cao Bá Quát.

Bài ca ngắn đi trên bãi cát là một tác phẩm được sáng tác sau khi tác giả đi qua miền Trung nhìn những bãi cát dài trắng chạy dài vô tận. Đó là bãi cát – hay cũng chính là cuộc đời, như đường công danh mà những người trí thức lúc bấy giờ đang theo đuổi đầy nhọc nhằn và mờ mịt. Thực cảnh “bãi cát dài” ấy đem đến cảm giác thật rùng mình – Đi một bước như lùi một bước. Hình ảnh “bãi cát dài” vì thế có thể khơi gợi cảm hứng từ hiện thực khách quan, “được hình thành trong những lần Cao Bá Quát đi thi Hội, qua các tỉnh miền Trung đầy cát trắng như Quảng Bình, Quảng Trị”. Con đường đi tìm chân lí kia sao xa xôi, mờ mịt quá, hình tượng bãi cát dài tượng trưng cho đường đời không bằng phẳng, đầy gian khô, chông gai và cuộc đời mệt mỏi, chán nản, bế tắc.

Về hình thức và giọng điệu của hai câu thơ trên, mới đọc, cứ ngỡ như những lời tiên trách kỉ, tự trách kỉ. Đọc và ngẫm nghĩ, lại hóa ra lời phản ứng quyết liệt của kẻ sĩ – thi nhân giàu bản lĩnh và cá tính. Làm sao có thể học tiên ông phép ngủ kĩ để mà làm ngơ, để mà nhắm mắt, để mà không nghe không thấy trước bao cảnh ngổn ngang, chất chồng như cát, như núi, như trước giữa cuộc đời – nhân thế. Khách trách mình khi tự hành hạ thân xác để theo đuổi công danh. Đằng sau lời tự trách gợi lên hình ảnh trang nam nhi mệt mỏi, chán ngán, hoài bão công danh sự nghiệp.

Từ hình ảnh về con người nhỏ bé, mong manh giữa biển cát – cuộc đời, bài thơ của Cao Bá Quát lại mở tiếp ra từng cấp độ nữa của cảm xúc và suy tư. Sắc sảo trong cách nhìn và tỉnh táo trong phán xét, Cao Bá Quát đã thực sự vẽ dựng nên một bức tranh nhân sinh: phần đông con người – tầm thường mang bản chất tham lam, vị kỉ và bon chen. Thế nên, tự cổ chí kim, bọn người ấy mới khốn khổ, mới vội vã, mới xô bồ trên con đường danh lợi. Cao Bá Quát đã từng nhiều lần viết về việc học hành khoa cử như là con người kiếm tìm danh lợi:

“Dư sinh phù danh ngộ

Thập nên trệ văn mặc”.

Những câu thơ của thi sĩ họ Cao như chiếu một góc nhìn trong tâm thế vừa thầm lặng cô đơn, lại cũng vừa thầm lặng kiêu hãnh; nỗi cô đơn và niềm kiêu hãnh của một con người không muốn và không thể tan hoàn trong đám chúng sinh bon chen cần danh lợi.

Tứ thơ của bài thơ – trong những câu thơ cuối đang thực sự vận động với nội lực đầy day dứt, trăn trở như sắp bùng phát cơn bão tố của lòng người:

“Bãi cát dài, bãi cát dài biết tính sao đây?”

Trong bài thơ đây là hình ảnh tả thực của con đường Cao Bá Quát đã đi trên dải đất miền Trung. Con đường bị trấn giữ bởi các dải núi muôn trùng muôn đợt, phía Bắc, phía Nam. Cái hay và ấn tượng trong những con chữ của Cao Bá Quát là ở chỗ: tác giả dùng chữ “ca” chứ không dùng chữ “thuyết”. Nỗi bi phẫn, u uất trong lòng bật ra thành những lời ca dậy lửa, dậy sóng từ con tim đang ngập tràn nỗi đau và niềm kiêu hãnh. Đây là con đường bế tắc, không lối thoát của trí thức Tài cao phận thấp chí khí uất. Con đường ấy không thể giúp Cao Bá Quát đạt lí tưởng cao đẹp của mình. Nếu đi tiếp rất có thể ông chỉ là một kẻ trong phường danh lợi mà ông từng khinh bỉ nhưng nếu dừng lại thì ông cũng không biết đi đâu về đâu. Không thể đi trên bãi cát như vậy nữa, mà phải chọn con đường khác, lối đi khác. Hãy dũng cảm vứt bỏ con đường công danh vô nghĩa, tự tìm cho mình một con đường đi khác để thực hiện lí tưởng bản thân.

Nhịp điệu thơ đã góp phần diễn tả thành công những cảm xúc suy tư của nhân vật trữ tình về con đường danh lợi gập ghềnh trắc trỡ. Qua đó ta thấy đâu đó vẻ đẹp nhân cách nhà nho chân chính của Cao Bá Quát với sự chán ghét con đường danh lợi tầm thường đương thời và niềm khao khát thay đổi cuộc sống.

Thái Lê Vân

Đánh giá bài viết
DMCA.com Protection Status