[Văn mẫu học sinh giỏi] Phân tích bài thơ Lưu biệt khi xuất dương của Phan Bội Châu

[Văn mẫu học sinh giỏi] Phân tích bài thơ Lưu biệt khi xuất dương của Phan Bội Châu

Dàn ý chi tiết

1. Mở bài:

Ÿ Giới thiệu tác giả, tác phẩm:

– Tác giả:

Phan Bội Châu (1867- 1940) quê ở huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.

Phan Bội Châu vừa là nhà yêu nước và cách mạng, vừa là cây bút xuất sắc của văn thơ cách mạng, để lại kho tang thơ văn đồ sộ.

Tác phẩm tiêu biểu: VN phong quốc sử, hải ngoại tuyết thư, ngục trung thư.

– Tác phẩm:

Bài thơ sáng tác 1905, tác giả từ giã bạn bè trước lúc lên đường sang Nhật Bản.

Thể thơ: Thất ngôn bát cú đường luật.

2. Thân bài:

4 câu thơ đầu: Quan niệm về chí làm trai:

“Làm trai phải lạ ở trên đời

Há để càn khôn tự chuyển dời. ”

– Làm trai là phải “lạ”: là phải biết sống cho phi thường hiển hách. Dám mưu đồ những chuyện kinh thiên động địa, xoay chuyển càn khôn.

=>Quan niệm này gần gũi với lí tưởng nhân sinh của các nhà nho thuở trước nhưng nó táo bạo hơn, quyết liệt hơn: con người dám đối mặt với vũ trụ, với đất trời để tự khẳng định mình.

=>Chính lí tưởng sống ấy đã tạo cho con người một tư thế khỏe khoắn ngang tàn ngạo nghễ thách thức càn khôn, đó là một tư thế chủ động trước thời cuộc.

“Trong khoảng trăm năm cần có tớ,

Sau này muôn thuở, há không ai?”

– Triển khai ý cụ thể về quan niệm chí làm trai của hai câu thơ đầu.

-Chí làm trai phải gắn với ý thức về cái tôi chứ không thể nào sống tầm thường, tẻ nhạt, buông xui theo số phận. Đó là cái tôi công dân đầy trách nhiệm trước cuộc đời.

– Nghệ thuật:

+ Với nghệ thuật đối ý, tác giả khẳng định trong một khoảng trăm năm cần có sự tồn tại của mình và sau này không lẽ không có ai hiểu và tiếp bước quan niệm của ông hay sao.

+ Câu 3 khẳng định dứt khoác, câu 4 chuyển sang nghi vấn bằng câu hỏi tu từ nhằm khẳng định quyết liệt hơn một khát vọng sống hiển hách, phát huy hết tài năng để cống hiến cho đời.

=> Với cảm hứng lãng mạn bay bổng gắn với hình tượng nghệ thuật kì vĩ nhằm làm tăng sức mạnh của khát vọng và niềm tin.

Câu 5, 6: Thái độ và nhận thức của kẻ làm trai trước thời cuộc của đất nước.

“ Non sông đã chết, sống thêm nhục,

Hiền thánh còn đâu, học cũng hoài!”

– Non sông đã chết có nghĩa là đất nước đã mất chủ quyền.

– Như vậy, sống mà làm nô lệ, sống mà không có quyền tự chủ thì chỉ thêm nhục mà thôi.

=> Điều đó khẳng định tấm lòng yêu nước của Phan Bội Châu.

– Hiền thánh đã vắng bong thì đọc sách vở cũng ngu thôi => đó là ý tưởng hết sức táo bạo và đầy dũng khí mang tính cách mạng.

Xem thêm:  [Văn mẫu học sinh giỏi] Phân tích bài thơ Hứng trở về của Nguyễn Trung Ngạn

=> Khí phách ngang tàn, táo bạo, quyết liệt của một nhà cách mạng tiên phong.

Hai câu thơ cuối:

“ Muốn vượt bể Đông theo cánh gió,

Muôn trùng sóng bạc tiễn ra khơi. ”

– Tư thế và khát vọng của buổi lên đường.

– Những hình ảnh lớn lao, kì vĩ: bể Đông cánh gió, muôn trùng sóng bạc đã tạo nên một tư thế ra đi như bay lên.

=> Hình ảnh ấy thật hào hung, lãng mạn, con người dường như được chắp đôi cánh thiên thần để bay trên thực tế tối tăm, nghiệt ngã, vươn ngang tầm vũ trụ. Đó là một tư thế hăm hở, đầy nhiệt huyết, tấm lòng yêu nước của Phan Bội Châu.

3. Kết bài:

Bằng giọng thơ tâm huyết có sức lay động mạnh mẽ, “Lưu biệt khi xuất dương” đã khắc họa vẻ đẹp hào hung của nhà chí sĩ cách mạng những năm đầu thế kỉ XX, với tư tưởng mới mẻ và khát vọng cháy bỏng trong buổi đầu ra đi tìm đường cứu nước.

Phan tich luu biet xuat duong - [Văn mẫu học sinh giỏi] Phân tích bài thơ Lưu biệt khi xuất dương của Phan Bội Châu

Phân tích bài thơ Lưu biệt khi xuất dương

Bài làm tham khảo

“Con người viết văn, con người làm thơ trong Phan Bội Châu nhất trí với con người chính trị. Ngòi bút Phan Bội Châu sáng ngời chủ nghĩa yêu nước, lí tưởng anh hùng”. Phan Bội Châu là người đầu tiên nuôi ý tưởng đi tìm con đường cứu nước mới, cả cuộc đời văn chương của ông chính là cả cuộc đời cách mạng sáng ngời. Và khi ý chí làm trai sôi sục trong tim ông thì cũng là lúc “Lưu biệt khi xuất dương” ra đời, đánh dấu thời điểm ông lên đường sang Nhật, từ giã bạn bè, đồng chí.

Đối với Phan Bội Châu, là đấng nam nhi là phải có chí hướng riêng cho mình, chí làm trai của đứa con đất nam, ông quan niệm:

“Làm trai phải lạ ở trên đời

Há để càn khôn tự chuyển dời. ”

Con người tuy nhỏ bé nhưng chính ý chí, tư thế đã làm con người to lớn hơn so với vũ trụ. Và với Phan Bội Châu, “chí” để xây dựng được một con người hiển hách chính là chí làm trai. Làm trai là phải “lạ”, là phải biết sống cho phi thường hiển hách. Dám mưu đồ những chuyện kinh thiên động địa, xoay chuyển càn khôn. Đây là quan niệm này gần gũi với lí tưởng nhân sinh của các nhà nho thuở trước nhưng nó táo bạo hơn, quyết liệt hơn, con người dám đối mặt với vũ trụ, với đất trời rộng lớn để tự khẳng định mình. Chính quan niệm vừa kế thừa truyền thống, vừa mới mẻ này đã tạo ra một con người, một Phan Bội Châu với tư thế khỏe khoắn, ngang tàn, ngạo nghễ, thách thức càn khôn. Đó cính là tư thế chủ động trước thời cuộc, là lí tưởng vì nước, vì dân.

Xem thêm:  Phân tích đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” của nhà văn Vũ Trọng Phụng

Phạm Ngũ Lão đã từng bày tỏ quan niệm về chí làm trai của mình qua bốn câu thơ của “Thuật hoài”

“Múa giáo non sông trải kháp thu

Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu

Công danh quân tử còn vương nợ,

Luống hẹn tai nghe chuyện Vũ Hầu. ”

Phạm Ngũ Lão như ý thức được trách nhiệm của bản thân trước thời cuộc, trước vận mệnh đất nước. Suy nghĩ của Phạm Ngũ Lão đầy thiết thực;một ngày còn bong quân thù là nợ công danh của tuổi trẻ với giang sơn, xã tắc vẫn còn vương, chưa trả hết. Dù ở cách nhau bảy thế kỉ nhưng quan niệm về chí làm trai của Phạm Ngũ Lão và Phan Bội Châu vẫn có nét giống nhau, nó như nền tảng của bất kì bậc nam nhi nào cũng phải có dù ở thời nào. Phan Bội Châu đã nói rằng:

“Trong khoảng trăm năm cần có tớ

Sau này muôn thuở há không ai?”

Chí làm trai là phải gắn liền với ý thức của bản thân, ý thức về cái tôi chứ không thể nào sống tầm thường tẻ nhạt, buông xui theo số phận. Đó là cái tôi công dân đầy trách nhiệm trước thời cuộc, trước số phận. Bằng nghệ thuật đối ý, tác giả đã khẳng định trong một khoảng trăm năm cần có sự tồn tại của mình và sau này không lẽ không có ai hiểu và tiếp bước của ông hay sao. Và quả đúng như lời ông nói khi sau đó người thanh niên Nguyễn Tất Thành – Bác Hồ vĩ đại đã ra đi tìm đường cứu nước, xây dựng nên nước Việt nam dân chủ Cộng hòa.

Câu ba vừa khẳng định dứt khoác về vai trò của cái “Tôi”, cống hiến cho đời, lưu danh thiên cổ thì câu bốn lại chuyển sang nghi vấn bằng câu hỏi tu từ nhằm khẳng định quyết liệt hơn một khát vọng sống hiển hách, phát huy hết tài năng để cống hiến cho đời. Phan Bội Châu như đã vừa khẳng định ý thức và trách nhiệm công dân của mình, của mọi người. Với cảm hứng lãng mạn, bay bổng gắn với hình tượng nghệ thuật kì vĩ đã tăng thêm khát vọng, niềm tin, lòng yêu nước sôi sục, thiết tha của dân tộc.

Đến với hai câu thơ năm, sáu chính là nhận thức, thái độ quyết liệt của kẻ làm trai trước tình cảnh đất nước phải rơi vào tay lũ giặc, tay sai, bán nước.

“Non sông đã chết, sống thêm nhục,

Hiền thánh còn đâu học cũng hoài!”

Non sông, đất nước là một phần tạo nên con người, cốt cách, non sông chết ta trở thành nô lệ thì sống chỉ thêm nhục. Giờ đây, sách vở thánh hiền chẳng còn ích gì nước khi nước đã mất, nhà đã tan. Phan Bội Châu đã xây dựng một tư tưởng mới mẻ đầy táo bạo, tiến bộ mang đậm tính cách mạng. Đây như lời tự bạch về nỗi đau đớn, xót xa, tủi nhục của đứa con mất nước nhưng lại hé mở con đường cách mạng rửa nhục nước nhà.

Xem thêm:  Nhà văn tồn tại ở trên đời có lẽ trước hết là để làm công việc như kẻ nâng giấc cho những người cùng đường, tuyệt lộ, bị cái ác hoặc số phận đen đủi dồnđến chân tường để bênh vực cho những con người không còn có ai để bênh vực

Hằng hà sa số ý nghĩ cũng chẳng bằng một hành động và khi ý chí sục sôi trong Phan Bội Châu đạt tới đỉnh điểm thì cũng là lúc ông ra đi tìm đến ánh sáng thay đổi vận mệnh đất nước. Ông ra đi với tư thế hiên ngang mang trong mình đầy khát vọng.

“Muốn vượt bể Đông theo cánh gió,

Muôn trùng sóng bạc tiễn ra khơi. ”

Những hình ảnh lớn lao, kì vĩ: Bể Đông cánh gió, muôn trùng sóng bạc như tạo cho Phan Bội Châu một tư thế như bay lên. Hình ảnh ấy thật hào hung, lãng mạn, con người như được chắp đôi cánh thiên thần bay lên trên thực tế tối tăm, nghiệt ngã, vươn ngang tầm vũ trụ. Đó là một tư thế hăm hở, đầy nhiệt huyết thăng hoa, một tấm lòng yêu nước của một nhà thơ, nhà cách mạng.

“Nhân sinh trăm năm như một giọt nước vươn nơi mi mắt, nhẹ như lông hồng lại nặng như thái sơn”. Một kiếp người, nếu ta chọn cuộc sống vì mình thì cuộc sống không phải lo nghĩ vì ai nhưng giương mắt nhìn đất nước lầm than thì làm sao có thể yên giấc. Phan Bội đã chọn con đường ra đi tìm đường cứu nước, ông không thể nhìn và để bản thân mình trở thành nô lệ. Bằng giọng thơ tâm huyết có sức lay động mạnh mẽ, “Lưu biệt khi xuất dương” đã khắc họa vẻ đẹp hào hung của nhà chí sĩ cách mạng những năm đầu thế kỉ XX, với tư tưởng mới mẻ và khát vọng cháy bỏng trong buổi đầu ra đi tìm đường cứu nước.

Thái Lê Vân

Leave a Reply

avatar
  Nhận thông báo qua email  
Nhận thông báo cho
DMCA.com Protection Status